Gaggenau

Ο κηπουρός
του σύμπαντος.

Ο Τσαρλς Τζενκς ξανασχεδιάζει το τοπίο, κάνοντάς μας να
σκεφτούμε «την θέση της ανθρωπότητας στο ευρύτερο πλαίσιο»
και να φανταστούμε έναν καλύτερο κόσμο.

Ο Τσαρλς Τζενκς στον Κήπο συμπαντικής σκέψης στο Πόρτακ.

Με μια πρώτη ματιά, μοιάζει με οποιοδήποτε άλλο σπίτι στο ευκατάστατο προάστιο Χόλαντ Παρκ του Λονδίνου. Τότε όμως παρατηρείς τα παράθυρα στον πάνω όροφο: ορθάνοιχτα, σαν έκπληκτα μάτια που κοιτάζουν. Είναι μια πρώτη γεύση από αυτό που ακολουθεί. Το σπίτι — χτισμένο το 1840 και πλέον «ένα σπουδαίο μνημείο μετα-μοντερνισμού», ένα «απόγειο της συμβολικής αρχιτεκτονικής» — βρίθει συμβολισμού, από το χολ της εισόδου, ένα «Κοσμικό οβάλ», έως τα πίσω παράθυρα, που ερμηνεύονται με τη σειρά ως ένας άντρας, μια γυναίκα, ένας σκύλος, ο ήλιος και το φεγγάρι. Όπως μας εξηγεί ο ιδιοκτήτης Τσαρλς Τζενκς, η ιδέα προέκυψε από το σύμπαν: τους πλανήτες, το ηλιακό σύστημα, τις εποχές.

Ο Τζενκς — αρχιτέκτονας, αρχιτεκτονικός ιστορικός, σχεδιαστής διαμόρφωσης υπαίθριων χώρων και συγγραφέας εξαιρετικά επιδραστικών κειμένων για τον μοντερνισμό και τον μετα-μοντερνισμό — ενδιαφέρεται βαθιά για την «αρχιτεκτονική του σύμπαντος». Για την ακρίβεια, ενδιαφέρεται για τον τρόπο με τον οποίο είναι δομημένος ο φυσικός κόσμος, στην ολότητά του, από τα άτομα και το DNA, έως τους πλανήτες, τα αστέρια και τους γαλαξίες. Αλλά και για τη θέση της ανθρωπότητας μέσα σε αυτόν.

Ο Τζενκς εξέφρασε το κοσμολογικό του ενδιαφέρον στο σκοτσέζικο σπίτι του στο Πόρτρακ, Ντάμφρις, στον Κήπο συμπαντικής σκέψης. Είναι μια μοναδική τοποθεσία. Η κατασκευή ξεκίνησε το 1989 και σήμερα, η έκταση 120 στρεμμάτων αμφισβητεί τους θεμελιώδεις νόμους της φύσης. Όπως για παράδειγμα ο Συμπαντικός καταρράκτης. Ξεκινώντας από το αίθριο πίσω από το σπίτι, το νερό που κυλάει σε βήματα ως καταρράκτης, ακολουθεί την ιστορία 15 δισεκατομμυρίων ετών του σύμπαντος. Λίγο πιο πέρα, μια καμπύλη γέφυρα συμβολίζει την ουρά ενός κομήτη. Μια πλακόστρωτη περιοχή με χαλύβδινες πλάκες και τετράγωνα γκαζόν, λειτουργεί ως παραλληλισμός για την απίστευτη βαρύτητα των μαύρων τρυπών. Λίμνες και επιφάνειες γης απεικονίζουν μαθηματικά φράκταλ. Ακόμη και η στέγη του θερμοκηπίου από ελάσματα σιδήρου, φέρει συμβολισμούς από εξισώσεις της φυσικής. Όπως μας εξηγεί ο Τζενκς, η βασική ιδέα ήταν η δημιουργία μιας μικρογραφίας του σύμπαντος, μιας εμπειρίας της φύσης σε ένα βαθύτερο και περισσότερο αισθητηριακό επίπεδο. Σίγουρα δεν είναι μια συνηθισμένη αρχιτεκτονική τοπίου.

Οι επισκέπτες το περιγράφουν από «περίεργο» έως «υπέροχο», όπως μας λέει. «Αλλά οι περισσότεροι καταλαβαίνουν ότι οι κήποι αποτελούν μέρος μιας μακράς ιστορικής παράδοσης. Οι ιαπωνικοί κήποι Ζεν, οι περσικοί κήποι του παραδείσου, οι αγγλικοί και γαλλικοί αναγεννησιακοί κήποι, όλοι διαδραμάτισαν έναν ρόλο στην ιστορία του κόσμου, όπως ήταν κατανοητός σε κάθε περίοδο.» Σήμερα, μας λέει ο Τζενκς, οι ευρωπαϊκοί κήποι τείνουν να είναι αρμονικοί συνδυασμοί λουλουδιών και βλάστησης, χωρίς αλληγορίες ή μεταφορές. Όμως ο ίδιος πιστεύει πως όλα, η αρχιτεκτονική, η τέχνη, η κηπουρική, θα πρέπει να βασίζονται στο περιεχόμενο.

Ο Κήπος DNA, μέρος του Κήπου συμπαντικής σκέψης.

«Όλα θα πρέπει να έχουν να πουν κάτι, πέρα απ' το να είναι απλά ευχάριστα ή εντυπωσιακά. Θα πρέπει να μας οδηγούν στο να κάνουμε μια παύση και να σκεφτόμαστε, όχι μόνο για το εδώ και τώρα, αλλά και για τη θέση μας στο ευρύτερο πλαίσιο». Οι κήποι, προσθέτει, αποτελούν και μια μορφή αυτοβιογραφίας. «Αποκαλύπτουν τις ευτυχισμένες στιγμές, τις τραγωδίες, λένε πολλά για εμάς».

Μπορεί όμως ο άνθρωπος να κατακτήσει τη φύση; «Ποτέ» δηλώνει ο Τζενκς. «Όμως είμαστε όλοι ρομαντικοί και μέσα απ' τους κήπους, μπορούμε να φανταστούμε έναν καλύτερο κόσμο». Στο Πόρτρακ Χάους, απασχολεί δύο κηπουρούς πλήρους απασχόλησης και έναν μερικής, ενώ διαθέτει και πολλούς βοηθούς σε εποχική βάση. Συμμετέχει όμως και ο ίδιος; «Φυσικά. Όχι όμως στις βαριές εργασίες γιατί σ' αυτές δεν μπορείς να σκεφτείς».

Πίνακας του «Πολυσύμπαντος Κρόγουϊκ», έργο που αξιοποιεί την τέχνη αρχιτεκτονικής τοπίου, μεταμορφώνοντας ένα πρώην ορυχείο άνθρακα επιφανειακής εξόρυξης.

Γεννημένος το 1939 στη Βαλτιμόρη, ο Τζενκς σπούδασε αρχιτεκτονική στο Χάρβαρντ. Αντικαθιστώντας την επικρατούσα τότε τεχνοτροπία του Γκρόπιους, απέκλινε από τη θεωρία του «less is more», θεωρώντας ότι το «περισσότερο» είναι και «διαφορετικό». «Το πρόβλημα της αρχιτεκτονικής ήταν η πτώση της θρησκείας και η απώλεια ενδιαφέροντος για δημόσια κτίρια που ενισχύουν την ανθρώπινη ζωή. Εγώ το λέω κρίση νοήματος. Αυτό ήταν το κίνητρο πίσω από το ενδιαφέρον μου για την κοσμολογία».

Το 1965 μετακόμισε στο Λονδίνο, όπου δίδαξε στον Αρχιτεκτονικό Σύνδεσμο (AA) και σχεδίασε κτίρια σε συνεργασία με άλλους αρχιτέκτονες. Στον ΑΑ γνώρισε και την γυναίκα που θα γινόταν η σύζυγός του, την Μάγκι Κέσγουϊκ, ειδικό στην κινέζικη τέχνη κήπου και τον Γεωμαντισμό. Όταν η Κέσγουϊκ του ζήτησε να σχεδιάσει το οικογενειακό σπίτι και τον κήπο της στην Σκωτία, ο Τζενκς μεταπήδησε στη διαμόρφωση υπαίθριων χώρων. «Όλα ξεκίνησαν από το σκάψιμο ενός βάλτου, για να φτιαχτεί μια πισίνα για τα δυο μας παιδιά» μας λέει ο ίδιος. «Το σκάψιμο της γης αποτέλεσε μια ευκαιρία όχι μόνο για τη διαμόρφωση του τοπίου, αλλά για την επινόηση μιας νέας γραμματικής στη διαμόρφωση υπαίθριων χώρων».

Όταν η σύζυγός του ασθένησε από καρκίνο (απεβίωσε το 1995) το ζευγάρι ίδρυσε τα σημαντικά «Κέντρα της Μάγκι» που προσφέρουν δωρεάν υποστήριξη σε όσους έχουν πληγεί από τον καρκίνο. Στη μνήμη της συζύγου του, ο Τζενκς προσέλαβε μερικούς από τους καλύτερους αρχιτέκτονες και σχεδιαστές διαμόρφωσης υπαίθριων χώρων του κόσμου, για τη δημιουργία των κέντρων: τον Φρανκ Γκέρι, την Ζάχα Χαντίντ και τον Ρεμ Κόλχαας μεταξύ άλλων. Ο ίδιος συνεχίζει το πρόγραμμα στη μνήμη της.

Βόρια-νότια άποψη του Πολυσύμπαντος Κρόγουϊκ από το Αμφιθέατρο.

Ο Τζενκς δεν σταμάτησε ποτέ να προσπαθεί να κατανοήσει το σύμπαν, μέσα από τους κήπους του. Σχεδίασε επίσης την έκταση με χλοοτάπητα μπροστά από την Εθνική Γκαλερί Σύγχρονης Τέχνης του Εδιμβούργου, μια σειρά λοφίσκων και δεξαμενών νερού σε σχήμα ημισελήνου, εμπνευσμένων από τη θεωρία του χάους και, κατά τα λεγόμενα του ιδίου, «τον τρόπο οργάνωσης της φύσης». Σήμερα συμμετέχει στο «Πολυσύμπαν Κρόγουϊκ», ένα μεγάλο, καλλιτεχνικό έργο αποκατάστασης εκτάσεων γης σε Ντάμφρις & Γκάλογουϊ, αξιοποιώντας την τέχνη διαμόρφωσης υπαίθριων χώρων στη μεταμόρφωση ενός πρώην ορυχείου άνθρακα επιφανειακής εξόρυξης. Με ιδιωτικούς πόρους από τον Δούκα του Μπάλεχ, είναι ένα έργο σε εξέλιξη που ξεκίνησε το 2010 και από τότε επικεντρώνεται σε ένα ετήσιο θέμα σε σχέση με τα κοσμολογικά συμβάντα. «Φέτος έχουμε τη Λανιάκεα. Είναι μια χαβανέζικη λέξη που σημαίνει «αμέτρητος ουρανός». Η Λανιάκεα είναι ένα υπερσμήνος που φιλοξενεί τον γαλαξία μας και άλλους 100.000 κοντινούς γαλαξίες.» Ο Τζενκς, ο άνθρωπος που έχει αφιερώσει τη ζωή και το έργο του στα μυστήρια της ύπαρξής μας, ξαφνικά χαμογελάει. «Θα σας πω κάτι που με διασκεδάζει» μας λέει. «Πρόσφατα κατάφερα να αποδείξω με επιχειρήματα ότι ο Θεός είναι γυναίκα».

Της Τζόσεφιν Γκρίβερ

www.charlesjencks.com

Το «Κέντρο της Μάγκι» στο Ντάντι, που φέρει το όνομα της αποβιώσασας συζύγου του Τσαρλς Τζενκς και έχει σχεδιαστεί από τον Φρανκ Γκέρι, προσφέρει δωρεάν υποστήριξη σε όσους έχουν πληγεί από τον καρκίνο.

Περισσότερα: Ντιζάιν & Πολιτισμός

  • Ο κηπουρός
    του σύμπαντος.

    Περισσότερα
  • Το ταξίδι είναι ο προορισμός.

    Περισσότερα
  • Ένας καμβάς για τη νέα σκανδιναβική κουζίνα.

    Περισσότερα
  • Ποίηση στον τοίχο.

    Περισσότερα
  • Μία δυνατή φωτιά.

    Περισσότερα
  • Χειροποίητη τέχνη.

    Περισσότερα
  • Νέα τέχνη
    στα δάπεδα.

    Περισσότερα
  • Το φως είναι
    ποιότητα ζωής.

    Περισσότερα
  • Ένας Designer
    με Αύρα.

    Περισσότερα
  • Αυτοί που
    παίζουν με το φως.

    Περισσότερα
  • Όταν το design
    γίνεται μαγεία.

    Περισσότερα
  • Τα πάντα
    λάμπουν.

    Περισσότερα
πίσω 1 12 μπροστά