Gaggenau

De renaissance van steen.

In de Italiaanse Alpen worden steeds meer bergdorpen en hun stenen huizen
verlaten door hun bewoners. Maar er is hoop. Een dappere globetrotter,
vrijwilligers, plaatselijke ambachtslieden en internationale experts vechten tegen het verval.

In het Ossola-gebergte tussen Zwitserland en het Lago Maggiore ligt Canova, een klein dorpje weg van de toeristische routes, waaruit dorpelingen al vele jaren vertrekken om in de grote steden te gaan werken. Hier heersen rust en stilte: het enige geluid dat je hoort is dat van het borrelende beekje dat tussen de stenen huizen door stroomt voordat het uitmondt in de rivier de Toce.

In 1993 kwamen de Amerikaanse globetrotter Ken Marquardt en zijn vrouw Kali tijdens een grote rondreis door Italië aan in dit dal. Marquardt, afkomstig uit Arkansas, is timmerman en expert op het gebied van oude gebouwen en hij werd meteen verliefd op het kleine middeleeuwse dorpje dat er vergeten bij lag in de groene Alpen. Hij besloot in deze uithoek van Piëmont te gaan wonen. Hij kocht er een huis en verbouwde dat. Vervolgens kocht hij andere ruïnes en geleidelijk aan verzamelde hij een kring van vrienden, ambachtslieden en virtuoze Italiaanse en Zwitserse families om zich heen. Samen herstelden ze het kleine bergdorpje in zijn oude glorie en ze maakten er een zelfvoorzienende gemeenschap op basis van solidariteit van.

In 2001 richtte Ken Marquardt Canova op, een stichting voor het verbeteren van stenen volksarchitectuur. De naam komt van het dorp Canova dat nu, 15 jaar later, een internationaal gewaardeerde casestudy is geworden. "Het was, en is nog steeds, een zeer stimulerende uitdaging", zegt Marquardt. Samen met zijn team heeft hij een groot aantal historische gebouwen, die grotendeels waren ingestort en niet meer bewoonbaar waren, gered van de sloop. Door het succes van zijn persoonlijke ervaringen werd hij vastberaden om een soort Wereldnatuurfonds voor stenen architectuur op te richten, met donateurs in de hele wereld. Bij de restauratieprojecten van Canova zijn lokale instellingen betrokken, maar ook technische opleidingen en de belangrijkste architectuurfaculteiten in de wereld.

Iedereen kan zich aansluiten bij de stichting: niet alleen architecten, ingenieurs en ontwerpers maar ook gewone mensen met een passie voor restauratie die willen verkennen wat er komt kijken bij het herstel van historische gebouwen. Sinds 2009 heeft de stichting ook verschillende zomercursussen georganiseerd waarin studenten "live" leren over de kunst van het bouwen met steen. De cursussen worden gegeven in Ghesc, een handjevol in een bos van essen en eiken verscholen middeleeuwse gebouwen niet ver van Canova, waar de studenten "leren door het te doen". Ze krijgen les van docenten van de universiteiten, maar ook van plaatselijke steenhouwers, metselaars, smeden en timmerlieden. Onlangs werd samen met de Politecnico di Torino een workshop georganiseerd over het herstel van terraslandschappen, maar de stichting werkt ook samen met de Yestermorrow Design/Build School in Vermont, de universiteiten van Oregon en North Carolina en de Willowbank School of Restoration Arts in Ontario.

De workshops kunnen worden gecombineerd met weken van open werk voor vrijwilligers: in ruil voor kost en inwoning werken de cursisten mee aan de restauratie van Ghesc. 's Avonds nemen ze deel aan culturele evenementen, van theater tot dans en van muziek tot verhalen vertellen. "Het dorpslaboratorium Ghesc is een van de voorbeelden van hoe je virtuoze netwerken van jonge mensen, docenten en ambachtslieden kunt opzetten en het verwoestende sloopproces kunt indammen door traditionele materialen te combineren met duurzame bouwtechnieken", zegt Maurizio Cesprini, secretaris van Canova. Samen met architect Paola Gardin heeft Canova inmiddels al het zestiende huis in Ghesc gerenoveerd, Casa Alfio. Ook dit gebouw is een voorbeeld van eco-architectuur, waarin hout en steen uit de omgeving, kalksteen en isolerende schapenwol zijn gebruikt.

Zonder Ken Marquardt en de Canova-stichting zou de kunst van stenen architectuur snel verloren zijn gegaan.

In 2013 werd de Canova-stichting geselecteerd voor het prestigieuze H3-project van de Fondation d'Entreprise Hermès. De stichting financiert nu non-profit organisaties die vaardigheden overdragen op volgende generaties en kwetsbare ecosystemen willen behouden. Niet lang daarna kwam er nog een flinke bijdrage van de Compagnia di San Paolo uit Turijn. Een van de experimenten van het Canova-team is het in 2015 gestarte pilotproject voor het op traditionele wijze telen van alpenhennep op de terrasakkers van Baceno, Masera en Montecrestese. Het doel is het opnieuw creëren van een lokale leveringsketen voor de productie van olie, textiel, papier, gips en bouwmateriaal.

De teams van Canova restaureren de stenen huizen en brengen ze weer tot leven.

De opzet van Canova is zo interessant dat er elk jaar in juni architecten en designers van internationaal kaliber naar het dal komen om les te geven tijdens de jaarlijkse Canova Architect Encounter. In de loop van de jaren hebben mensen deelgenomen als Glenn Murcutt, de Australische architect die in 2002 de Pritzker Prize won, het bekende Zwitserse duo Herzog & de Meuron, Salma Samar Damluji, pionier op het gebied van het behoud van architectuur van modder en klei en bestuurslid van de prestigieuze Da'wan Mud Brick Architecture Foundation, en Bruce Mau, die nauw samenwerkt met Renzo Piano.

"De sprekers van de International Architect Encounter betalen de reis uit eigen zak – ze krijgen geen onkostenvergoeding", legt Ken Marquardt uit. "Vier dagen lang zijn ze bij ons te gast, ze wonen bij ons. Ze zijn gefascineerd door onze dynamiek en onze eenvoud. En bovendien waarderen ze onze ethische benadering van architectuur, waarin we technische, praktische vaardigheden combineren met visionair instinct." Op basis daarvan "zien we het dorp Ghesc graag als het eerste van een heel reeks plaatsen in Italië en de rest van de wereld waar we de traditionele architectuur kunnen redden", aldus Cesprini, en hij noemt het voorbeeld van architect Renato Vivaldi. Geïnspireerd door Canova is Vivaldi in Sabina, 50 km van Rome, gestart met een project voor het herstellen van een middeleeuwse vestiging. "Voor ons is de uitdaging niet om archeologieparken te maken, maar om weer echt leven te maken van ons erfgoed", zegt Marquardt. "Dat is het zaadje dat we hebben gevonden en dat we opkweken in de stenen van de huizen in het Ossola-gebergte."

Tekst: Fiammetta Bonazzi

Foto's: Noemi Mazzucchelli

www.canovacanova.com

Frisse kleuren en moderne elementen brengen oude dorpen weer tot leven.

Andere inhoud: Architectuur & Omgeving

  • De renaissance van steen.

    Meer
  • Herrezen
    uit een ruïne.

    Meer
  • Verbindingen maken.

    Meer
  • Er groeien bomen
    boven Milan.

    Meer
  • Huizen met
    geheimen.

    Meer
vorige 1 5 volgende